Op. Dr. Süreyya Şeneldir

Genizeti ve bademcik sorunları, çocukluk döneminin en sık karşılaşılan hastalıklarının başında gelmektedir. Çocuklarda genel bir saÄŸlık sorunu teÅŸkil etmesinin yanısıra, okul devamlılığını ve okul baÅŸarısını da etkileyen ciddi bir sosyal ve eÄŸitim sorunu olarak da karşımıza çıkmaktadır. Genizeti ve bademcik sorunları büyük çoÄŸunlukla çocukluk çağı hastalıklarıdır. Genizeti ergenlik dönemi sonrası geriler, eriÅŸkinlerde nadiren görülür. Bademcikler ise daha çok 3 -10 yaÅŸ arasında sorun çıkarırlar. Fakat eriÅŸkinlerde de bademcik sorunları, çocukluk dönemi kadar sık olmasa da ortaya çıkabilmektedir. Genizeti ve bademcikler lenfoid dokular olup, vücudun bağışıklık sisteminde ya da bir baÅŸka deÄŸiÅŸle savunma mekanizmasında görev alırlar. Birçok kiÅŸinin merak ettiÄŸi konu ”Madem bu dokular savunma mekanizmasında görevli, o halde neden bunların ameliyatla alınması gerekiyor doktor bey?” sorusudur. Bunun cevabı tartışmasız ve nettir aslında: SaÄŸlıklı bademciklerin yerine getirmesi gereken görevleri; vücudu dışardan giren mikroplara karşı savunmak olması gerekirken, saÄŸlığını kaybetmiÅŸ sürekli iltihaplanan bu dokular, bırakın vucudu savunmayı, tam aksine vucut için mikrop kaynağı oluÅŸturmaktadırlar. Daha da önemlisi çok sık geçirilen bademcik iltihapları sadece o bölgeyi etkilemekle kalmayıp, kalp, eklem ve böbrek romatizması için de önemli bir risk oluÅŸturmaktadır. Genizeti ve bademcik hastalıkları nedeniyle: horlama, uykuda nefes kesilmesi, burun tıkanıklığı, aÄŸzı açık uyuma, gündüz uyku hali, iÅŸtahsızlık, ağız kokusu, gündüz yorgunluk hissi, gece altını ıslatma, huzursuz gece uykusu, sabah baÅŸaÄŸrısı, genizden konuÅŸma, davranış bozuklukları, hiperaktivite, diÅŸ-damak-yüz geliÅŸim bozuklukları ve okul baÅŸarısında düşme gibi çocuÄŸu sadece saÄŸlık açısından deÄŸil, sosyal ve eÄŸitim açısından da sıkıntıya sürükleyen ÅŸikayetler ortaya çıkmaktadır. Bu çocuklar genellikle bize, sık üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme, burundan nefes alamama, horlama, gece uykuda nefes kesilmesi, beslenme bozukluÄŸu ve iÅŸtahsızlığa baÄŸlı büyüme geliÅŸme bozukluÄŸu, ağız kokusu, sık hastalandıkları için okul devamlılığının bozulmasına baÄŸlı ya da gece rahat uyuyamadıkları için gündüz uyku hali ve dikkat eksikliÄŸine baÄŸlı, okul baÅŸarısında düşme ÅŸikayetleriyle, aileleri tarafından bizlere getirilmektedir. Bu ÅŸikayetlerle baÅŸvuran kiÅŸilerde ÅŸayet tedavi edilmezse, tıkayıcı uyku apne sendromu, artmış üst solunum yolu direnç sendromu, büyüme geliÅŸme geriliÄŸi, sistemik hipertansiyon, çene- diÅŸ ve yüz geliÅŸim bozuklukları, psikososyal etkilenme, yaÅŸam kalitesinde azalma, kalp romatizması, eklem romatizması, böbrek iltihapları geliÅŸmesi gibi sorunlara sebep olabilirler. Genizeti ve bademcik hastalıklarının tedavisinde öncelikli olarak ilaç tedavisini uyguluyoruz. Uyguladığımız ilaç tedavisine raÄŸmen sonuç alamadığımız durumlarda ise cerrahi tedavi seçeneÄŸine baÅŸvuruyoruz. Genizeti ve bademcik ameliyatları çocukluk döneminde en sık yapılan ameliyatlardır. Genizeti ameliyatlarına ÅŸu durumların herhangi birisinin varlığında karar verilir: 1- Ortaya çıkan genizeti ilitihapları çocuÄŸun sık tekrarlayan orta kulak iltihabı geçirmesine sebep oluyorsa 2- Geçirilen genizeti iltihapları kronik orta kulak enfeksiyonlarına yol açmışsa 3- Senede 5 veya daha fazla sayıda genizeti iltihabı geçiriliyorsa 4- AÄŸzı açık uyuma, gündüz aÄŸzı açık dolaÅŸma, burun tıkanıklığı ve horlamaya yol açan geniz eti büyüklüğü varsa 5- Uykuda nefes kesilmelerine sebep olan genizeti büyümesi varlığında genizeti ameliyatı yapılmalıdır. Bademcik ameliyatı ÅŸu durumların herhangi birisinin olması durumunda gereklidir: 1- Sık bademcik iltihabı geçiriyorsa (senede 5 veya daha fazla sayıda) 2- Uykuda horlama ve nefes kesilmesine sebep olacak kadar sorun çıkaran büyük bademciklerin varlığında. 3- ÇocuÄŸun havale geçirmesine sebep olan sık bademcik iltihapları oluÅŸuyorsa 4- Beslenme bozukluÄŸu ve kilo kaybına yol açıp büyüme geliÅŸmeyi bozacak kadar büyük bademciklerin varlığında 5- EriÅŸkinlerde tüm tedavilere raÄŸmen geçmeyen bademcik taşı ve ağız kokusu varlığında 6- Geçirilen bademcik iltihapları kalp, eklem ve böbrek romatizmasına yol açmışsa ( ki; biz bu aÅŸamaya bir hastanın gelmesini hiç arzu etmeyip, koruyucu hekimlik adına çok yoÄŸun olarak çalışmaktayız) Genizeti ve bademcik ameliyatları genel anestezi altında yapılan operasyonlardır. Bademcik ameliyatlarında teklonojik geliÅŸmelerin sayesinde artık yeni yöntemler kullanılmaktadır. Thermal welding sistem denilen ve ameliyat sırasında dokulara verilen termal hasarı minimuma indirmeyi hedefleyen bu yeni yöntem sayesinde bademcik ameliyatları klasik yöntemlere oranla çok daha kansız geçmekte, kısa sürmekte ve termal hasarın minimuma inmesi, ameliyat süresinin kısalması gibi avantajları sayesinde ameliyat sonrası dönemde aÄŸrı da büyük ölçüde azalmaktadır. SIKÇA SORULAN SORULAR Aylık depo penisilin enjeksiyonunun bademcik iltihaplarını engellemekte yeri var mıdır? Önceleri çok sık uygulanan bir yöntem olmasına raÄŸmen günümüzde bunun doÄŸru olduÄŸuna iliÅŸkin bir kanıt ortaya çıkarılamamıştır. Dolayısıyla artık pek kullanılan bir tedavi biçimi olmaktan çıkmıştır. Bademcik iltihaplarında boÄŸaz kültürü yapılması gereklimidir? En sık sorulan soruların başında gelen ”boÄŸaz kültürü yaptıralım mı doktor bey?” sorusudur. BoÄŸaz kültürü; geçirilen boÄŸaz enfeksiyonlarına bakterilerin mi yoksa virüslerin mi sebep olduÄŸunu ortaya çıkarmak için yapılan bir testdir. Burada amaç eÄŸer bu tabloya bakteriler sebep olduysa tedavide antibiyotiklerin kullanılacak olmasıdır. Virüslerin sebep olduÄŸu hastalık tablolarında antibiyotikler gereksiz yere kullanılmış olurlar. Fakat boÄŸaz kültürü alındıktan 48 saat sonra sonuçlandığı ve bu nedenle elimize geç ulaÅŸtığı için bu ilk 48 saat içerisinde tedavinin eksik kalabilme ihtimali karşısında tüm dünyada boÄŸaz kültürü yapılması ve kullanılması konusunda tam bir fikir birliÄŸi yoktur. Beta hemolitik streptokok ( halk arasında beta mikrobu) enfeksiyonunun önemi nedir? Geçirilen bademcik iltihaplarının % 25-30 u beta hemolitik streptokok enfeksiyonudur. Geçirilen beta hemolitik streptokok enfeksiyonu sonrası kalp romatizması, eklem romatizması geliÅŸebilme ÅŸanssızlığı vardır. Unutmamak gerekir ki; eriÅŸkinlerde uygulanan kalp kapak ameliyatlarının büyük çoÄŸunluÄŸu, küçükken geçirilen ve tedavi edilmeyen bademcik iltihapları sonucu ortaya çıkmaktadır. Ameliyat süresi ne kadardır? Ortalama yarım saati bulan kısa süreli operasyonlardır. Ameliyat sonrası risk var mıdır? Bademcik ve genizeti ameliyatlarında nadiren ameliyat sonrası kanama görülebilir. Bu daha çok ameliyat sonrası önerilen diyete uyulmaması sonrası ortaya çıkar. Çocuklar ameliyat olduktan sonra ne kadar sürede iyileÅŸme olur ve kaç gün sonra okula gitmeye baÅŸlayabilir? Çocuklar ameliyat olduÄŸu gün taburcu olurlar. Bir kaç gün içinde iyileÅŸirler. EriÅŸkinlerde ise yine aynı gün taburcu olmalarına raÄŸmen bir hafta hafif aÄŸrıları olabilmektedir. Bademcik ameliyatlarında yeni bir yöntem olan Termal welding yönteminin klasik yöntemlere göre avantajları nelerdir? Ameliyat sahasında, çevre dokulara minimum termal hasar yaptığı için, ameliyat sonrası aÄŸrı çok az olur. Ameliyat kanamasız geçer ve kısa sürer. Ameliyat için en ideal yaÅŸ nedir? Bazı aileler bu ameliyatlar için çocuklarının çok küçük yaÅŸta olduÄŸunu düşünerek endiÅŸe ederler Halbuki genizeti ve bademcik ameliyatları için herhangi bir yaÅŸ sınırı yoktur. Mecbur kalınırsa her yaÅŸta yapılabilecek ameliyatlardır. Buna raÄŸmen bizler mecbur kalmadıkça 18 aylıktan daha küçüklere genizeti ameliyatını, 3 yaşından daha küçüklere ise bademcik ameliyatını yapmamayı tercih ediyoruz. Fakat ÅŸu da bilinmelidir ki; bu ameliyatlar için en ideal dönem 3 yaÅŸtır. Daha geç kalınırsa yüz geliÅŸimi, diÅŸ geliÅŸimi,damak geliÅŸimi bozulacağından 3 yaşından daha sonraya bırakılmamalıdır. Çok daha önemlisi tedavi edilmeyen bademcik iltihapları sonrası kalp romatizması ve neticesinde bazen eriÅŸkin dönemde kalp kapak ameliyatına gidiÅŸ, eklem romatizması ve böbrek iltihapları geliÅŸebilmektedir. Tüm bunlar ÅŸunu göstermektedir ki; basit gibi görülen ve tedavisi aslında çok kolay olan genizeti-bademcik hastalıkları tedavi edilmezlerse çok ciddi sorunlara yol açabilirler. Ailelerden istirhamımız lütfen bu sorunları ihmal etmeyelim. DoÄŸru zamanda etkin tedavi ile çocuklarımızın saÄŸlıklı bireyler olarak yetiÅŸmeleri için elimizden geleni yapalım… Bademcik Ameliyatı Olan Hastalarımıza Tavsiyeler: Ameliyattan sonra 4 saat geçmeden hiçbir ÅŸey yemeyiniz.  Ameliyattan sonra kulağınızda duyduÄŸunuz aÄŸrının nedeni, boÄŸazınızdaki aÄŸrının kulaÄŸa yayılmasıdır. Merak etmeyiniz. Ameliyattan sonra bir kez kusabilirsiniz. Bu sindiremediÄŸiniz ve yutmuÅŸ olduÄŸunuz kandır. Siyah renklidir. Korkmayınız. Tekrar kırmızı kan gelirse doktorunuzu arayınız. Ä°lk gece 38°C civarında ateÅŸiniz olacaktır. Bu aldığınız narkoza baÄŸlıdır. Merak etmeyiniz. Mümkünse ? ASPÄ°RÄ°N ? ve benzeri ilaçlar almayınız. Bunlar kanamaya sebep olabilirler. Küçük hastalar 3-4 günde, büyükler ise en az 7-10 günde iyileÅŸirler; aÄŸrılar geçer, normal yemek yemeye baÅŸlanabilir. Öksürmemeye ve boÄŸazınızı temizlememeye çalışınız; kanamaya sebep olabilir. Ellerinizi iyice yıkayıp, diÅŸlerinizi günde iki defa fırçalamayı ihmal etmeyiniz. Taburcu olduktan sonra kanamanız olursa vakit geçirmeden doktorunuza müracaat ediniz. AÄŸrı olsa bile aÅŸağıdaki yemek listesini yemekten kaçınmayınız, zorlukla da olsa yemeye çalışınız. Yiyecek Listesi Birinci Gün: SoÄŸuk, Sulu Gıdalar, Su, Ayran, Dondurma, Süt, Komposto Ä°kinci Gün: Sütlaç, Muhallebi, SoÄŸuk Çorba, YoÄŸurt, Meyve Suyu, Sütle EzilmiÅŸ Bisküvi Üçüncü Gün: Makarna, Pilav, Yumurta, Patates Püresi, Muz, Sulu-Sıvı-YumuÅŸak Gıdalar Dört ile yedi gün içinde: Katı, Kuru, Sıcak yiyeceklerin yenilmemesi gerekir. SoÄŸuk, sulu, yumuÅŸak gıdalar alınmalıdır.